ŚLĄSKIE GROBY LUDZI KOŚCIOŁA

NORBERT NIESTOLIK

BISKUP ARKADIUSZ LISIECKI

HISTORIA KATOWICKIEJ KATEDRY

[Rozmiar: 30591 bajtów]

Katedry zawsze zachwycały ludzi swym pięknem. O jednej z nich, być może najsławniejszej, paryskiej Notre - Dame pisał Wiktor Hugo w powieści "Katedra Marii Panny w Paryżu": "Był to jeden z owych dni wiosennych, które są tak piękne, tak ciepłe i łagodne, że Paryż, wysypując się na place i aleje, święci je jak niedziele. W te jasne i pogodne dni portal katedry Marii Panny trzeba podziwiać, nade wszystko o pewnej godzinie, w owej chwili kiedy słońce, chyląc się ku zachodowi, niemal że prosto w twarz katedrze spogląda. Promienie jego, coraz to bardziej poziome, schodzą powoli z kamieni, którymi wybrukowany jest plac, i wstępują prostopadle na pion fasady, uwydatniając tysiączne rzeźby na tle cieni od nich padających, a ogromna środkowa rozeta płonie, niby oko cyklopa rozpalone blaskiem kuźni (...) katedra była już ciemna i pusta, boczne nawy wypełniał mrok, a lampki w kaplicach mrugały jak gwiazdki w czarnym niebie sklepień. Jeszcze tylko wielka rozeta fasady, w której tysiącznych barwach zanurzał się promień słońca, błyszczała wśród ciemności jak rozsypane diamenty i rozjaśniała całą nawę główną swym oślepiającym odbiciem."

Słowo "katedra" ma kilka znaczeń. Oznacza jednostkę organizacyjną wyższej uczelni niższą od instytutu lub wydziału, mównicę stanowiącą podwyższenie w sali wykładowej lub w sali lekcyjnej. Dawniej katedrą nazywano greckie krzesło z oparciem tylnym i bocznym, obecnie tron biskupa (sedilla) w kościele katedralnym, z którego głosi on Słowo Boże wiernym. Przede wszystkim jednak "katedra" to główny kościół diecezji, siedziba biskupa ordynariusza. Katedra przyjmuje miano "archikatedry", gdy stanowi kościół archidiecezji i metropolii, siedzibę arcybiskupa (kardynała) metropolity, "prokatedry", gdy jest drugim kościołem archidiecezji i diecezji, siedzibą biskupa, kościołem administratury apostolskiej lub prałatury apostolskiej. "Prokatedra" jest ustanawiana w przypadku, gdy katedra nie może pełnić swoich funkcji, jest w budowie i w przyszłości stanie się katedrą. Znamy jeszcze pojęcie "konkatedra" (współkatedra) oznaczające drugi kościół archidiecezji i diecezji, siedzibę biskupa. Powodem ustanawiania konkatedr są najczęściej zmiany stolic diecezji. Na przykład archikatedra diecezji warmińskiej znajduje się we Fromborku (stolicy historycznej) zaś konkatedra w Olsztynie (obecnej stolicy).

Znawcy zagadnienia wymieniają obecnie w Polsce: 14 archikatedr, 28 katedr oraz 16 konkatedr rzymskokatolickich. Kościół greckokatolicki posiada 1 archikatedrę, 1 katedrę i 2 konkatedry. Kościół prawosławny: 6 katedr i 6 konkatedr. W naszym kraju mamy także 3 katedry kościoła polskokatolickiego i po jednej kościoła starokatolickiego mariawitów oraz starokatolickiego. Szczególne miejsce wśród polskich katedr odgrywa największa w Polsce katedra Chrystusa Króla w Katowicach stanowiąca centrum życia religijnego archidiecezji katowickiej, będąca matką wszystkich jej kościołów. Jej historia zapisała momenty podniosłe i tragiczne spojone z dziejami Polski i Górnego Śląska.

Osobą, która w szczególny sposób przyczyniła się do powstania świątyni, jest ksiądz biskup Arkadiusz Marian Lisiecki. Urodził się 12 stycznia 1880 roku w Poznaniu. Z Wielkopolską związał lata swojej młodości i wieku średniego. Uczęszczał do szkół w Poznaniu, w Sevres pod Paryżem i w Rzymie. Studia teologiczne odbył w Poznaniu i w Gnieźnie. Święcenia kapłańskie otrzymał w roku 1904. Jego praca duszpasterska rozpoczęła się w Ostrowie Wielkopolskim, gdzie był wikarym. W roku 1910 mianowano go kanonikiem Kapituły Kolegiackiej św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Sześć lat później został proboszczem w Bninie. Prowadził działalność społeczną w: Towarzystwie Czytelni Ludowych, wygłaszał odczyty, publikował, propagował czytelnictwo wśród ludu. Był współzałożycielem pisma młodzieżowego "Przyjaciel Młodzieży". Udzielał się w ruchu śpiewaczym oraz w Związku Katolickich Towarzystw Robotniczych. Prowadził działalność narodowo-polityczną o wyraźnie propolskim charakterze. W roku 1918 brał udział w Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu oraz w pracach Naczelnej Rady Ludowej. W roku 1922 otrzymał godność dziekana śremskiego. Dwa lata później został profesorem teologii moralnej i prawa kanonicznego w Seminarium Duchownym w Gnieźnie, następnie archiwariuszem generalnym kapituły i oficjałem sadu biskupiego.

W dniu 24 czerwca 1926 roku losy księdza Lisieckiego związały się z Górnym Śląskiem. Tego właśnie dnia papież Pius XI powierzył mu biskupstwo katowickie. Sakrę biskupią otrzymał w katedrze gnieźnieńskiej. 30 października przyjechał do Piekar Śląskich. Kolejnego dnia nastąpił jego ingres do prokatedry św. Piotra i Pawła w Katowicach, aby już w listopadzie dokonać poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę budynku Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie. Podjął przygotowania do synodu diecezjalnego, kontynuował działalność społeczną i naukową. Z okazji 25-lecia kapłaństwa, w roku 1929, otrzymał Krzyż Komandorski Polonia Restituta z Gwiazdą oraz doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego za dorobek naukowy. Zmarł na udar serca 13 maja 1930 roku podczas wizyty pasterskiej w Cieszynie. Pochowany został w krypcie bocznej kaplicy kościoła prokatedralnego św. Piotra i Pawła w Katowicach. W roku 1991 trumnę przeniesiono do krypty katedry Chrystusa Króla.

Z tą właśnie świątynią należy w szczególny sposób łączyć osobę biskupa. W liście pasterskim "Budujemy kościół katedralny" z 6 lutego 1927 roku pisał: "...zbudowanie katedry jest obowiązkiem tego pokolenia katolików, które zrealizowało marzenia o własnej diecezji śląskiej. Ta katedra winna się stać symbolem jedności na podzielonym różnymi barierami Śląsku, pomnikiem wdzięczności za ocalenie od potopu wojny światowej". Równocześnie wydano stosowną "Odezwę do ludu śląskiego" i powołano komitet budowy z biskupem Lisieckim na czele. Projekt Zygmunta Gawlika i Franciszka Mączyńskiego realizowano w kilku etapach, napotykając na liczne trudności. Do roku 1931 wykonano roboty ziemne i fundamenty. 4 września 1932 roku wmurowano kamień węgielny. W czasie II wojny światowej nie kontynuowano prac budowlanych. W latach 50-tych, w czasie wysiedlenia biskupów z diecezji, zmieniono plany architektoniczne obniżając wysokość kopuły świątyni o 38 metrów. Katedrę konsekrował 30 października 1955 roku biskup częstochowski Zdzisław Goliński. Po powrocie biskupów erygowano w niej parafię, mianując proboszczem ks. prałata Rudolfa Adamczyka. Kolejni proboszczowie- ks. prałat Henryk Zganiacz i ks. prałat Stanisław Puchała dokonywali kolejnych zmian w wystroju katedry. Do najciekawszych elementów jej architektury należy zaliczyć napis: "Soli Deo honor et Gloria" (Jedynie Bogu cześć i chwała) umieszczony na fasadzie, pięć dzwonów, w tym największy ważący 3,5 tony, troje potężnych drzwi do świątyni, umieszczoną w przedsionku płaskorzeźbę poświęconą pierwszemu biskupowi katowickiemu, Prymasowi Polski - Kardynałowi Augustowi Hlondowi, figurę Chrystusa Króla zawieszona w prezbiterium nad głównym ołtarzem, kaplicę Najświętszego Sakramentu z tabernakulum w kształcie Krzewu Gorejącego. Katedra ma także w sobie elementy papieskie. 20 czerwca 1983 roku odwiedził ją Ojciec Święty Jan Paweł II, zaś obecny papież Benedykt XVI, jeszcze jako kardynał Joseph Ratzinger ufundował mozaikę do kaplicy Najświętszego Sakramentu.

Krypta grobowa katedry, w której złożono obok biskupów Stanisława Adamskiego i Herberta Bednorza biskupa Arkadiusza Lisieckiego, jest godnym miejscem spoczynku człowieka, który dał początek historii "matki" wszystkich górnośląskich kościołów. Jest ona obecnie również miejscem sprawowania liturgii oraz Kościołem Akademickim pw. Maksymiliana Marii Kolbe. Ozdobą tego niezwykłego miejsca są barwne freski przedstawiające drogę krzyżową odnosząca się w swej wymowie artystycznej do czasów stanu wojennego.

[Rozmiar: 154856 bajtów]

Kuria Metropolitalna Archidiecezji Katowickiej

[Rozmiar: 138653 bajtów]

Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach

[Rozmiar: 107171 bajtów] [Rozmiar: 113602 bajtów] [Rozmiar: 123353 bajtów] [Rozmiar: 110590 bajtów] [Rozmiar: 144731 bajtów] [Rozmiar: 104504 bajtów]

Fot. Piotr Ściborski

POWRÓT

POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ